10/03/2006
Lugatta “Bir şeyi iyi ve güzel görmek, tercih etmek” manalarına gelen “Husn” kökünden gelmektedir. İslâmi ıstılâhta; ümmetin menfaatini ve adalet esasını dikkate alarak, iki hükümden daha kolay olanını tercih etmektir. İmam-ı Serahsi istihsan’ın müsamaha ve ruhsat esasına dayandığını beyan etmiş ve “Kıyas-ı Müstahsen” olarak isimlendirmiştir. .(83)
58 Resûl-i Ekrem (sav)’in: “Kolaylaştırın, güçleştirmeyin, müjdeleyin nefret ettirmeyin”(84) Hadis-i Şerif’inin buna delil olduğunu beyan eden ulemâ çoğunluktadır. Ayrıca Kur’an-ı Kerim’de yer alan: “Allah sizin için kolaylık diler, zorluk murad etmez”(85) ayet-i kerimesi de istihsan’ın delili kabul edilmiştir. İmam-ı Şafii (rha) “İstihsan’ın” sonradan çıkan bir yorum olduğu noktasını beyan ederek, delil kabul etmemiştir. Hanefi, Maliki ve Hanbeli mezhepleri, istihsanı delil olarak değerlendirmişlerdir.
59 Bunların dışında Sahabe-i Kiram’ın sözleri, İstishab, daha önceki Şeriat’ler (Yani Kur’an-ı Kerim’de beyan buyurulan geçmiş ümmetlere ait hükümler) ve Umum belva gibi deliller de zikredilmiştir.Diğer kaynaklar başlığı altında sunduğumuz deliller; “Edille-i Erbaa” da herhangi bir hükmün bulunmaması halinde, dikkate alınan unsurlardır. Bu kaynaklar “Usûl-i Fıkıh” kitaplarında izah edilmişlerdir.
Ehl-i Sünnet ve’l Cemaat’e göre ilim, “Malûm olanın, olduğu hal üzere bilinmesidir.”(12) Bu yaratılmışların ilmidir. Allahû Teâla (cc)’nın ilmi ise; bir şeyin (eşyanın) aslının ne olduğunu ve ne olacağını kuşatması ve haberdar olmasıdır.
10 Kur’an-ı Kerim’de: “Bilmediğin şeyin ardına düşme. (Peşinden gitme.) Doğrusu duyman, görmen ve muhakemen (kalbin) ondan sorumludurlar”(El-İsra: 36) hükmü beyan buyurulmuştur. Ayette bilgiye ulaşmak için zikredilen duyma (haber-i sadık), basar, (müşahede, görme) ve fuâd (akl-ı selim ile kavrama) oldukça önemli unsurlardır. İslâm alimleri, bu unsurları dikkate alarak ilim şu üç yolla elde edilir, demişlerdir:
1. Haber,
2. Duyu organlarının faaliyetleri,
3. İstidlâl (Akıl yürütme) metodu.(13)
11 Vahyi (Haber-i Sadık) reddeden Scientisme (bilimcilik) akımı, İslâm topraklarında şirkin ve zulmün yayılmasında büyük rol oynamıştır. Bilimin yapısını, gayesini ve şartlarını araştıran ve bilim dışındaki bütün inançları inkâr eden pozitivist ideoloji: “Bilim bir dindir, bundan sonra amentüleri yalnız bilim yazacaktır. Ahlâki ve edebi meseleleri bilim çözecektir”(14) sloganlarıyla “Vahye” karşı savaş açmıştır. Sosyal olayları; ilkel toplumdan modern topluma doğru sürekli bir evrimin bulunduğunu iddia ederek, izaha çalışan filozoflar: “Bilim ilerledikçe, dinin ortadan kalkacağını” iddia edecek derecede çıldırmışlardır. Cahili bütün eğitim sistemleri temelde bu akaide dayanır.
12 Mü’minler için; Allahû Teâla (cc)’nın kitabında ve Resûl-i Ekrem (sav)’in sünnetinde kat’i olarak yer alan her haber “ilim” hükmündedir. Velev ki; akıl ve duyu organları bunun mahiyetini kavrayamasın!..
